Breinleren regel 2: Focus

John Medina, moleculair bioloog heeft in 2008 het boek Brain rules geschreven. Dit zijn regels die aantoonbaar zijn vastgesteld door wetenschappers over hoe de hersenen werken en hoe dit het leerproces van mensen beïnvloed.

Gerjanne Dirksen heeft het BCL (Brein Centraal Leren) model ontwikkeld. Dit is een praktisch model gebaseerd op 6 principes. Hoe beter opleiders deze principes toepassen in hun lessen, hoe beter leerlingen leren. Geen intuïtief lesgeven dus maar lesgeven gebaseerd op onderzoek naar de werking van het brein. De breinprincipes op een rij: Herhalen -  Focus - Voortbouwen - Creatie - Emotie - Zintuiglijk rijk.

In een eerder artikel besteedden we aandacht aan het breinprincipe ‘Herhalen’. In dit 2e artikel over breinleren nemen we één van de andere 6 principes van breinleren onder de loep, namelijk het onderwerp ‘Focus’.

Simpel gezegd: leren gaat beter als we ons focussen. Dat klinkt logisch maar hoe werkt dat ‘focussen’ in het brein eigenlijk en wat kun je als docent doen om deze focus vast te houden?

Voordat je verder leest: bekijk eens deze video: 

Als mens sta je de hele dag bloot aan ontzettend veel prikkels. Er zijn zoveel zaken in onze omgeving die om aandacht vragen… En met de komst van internet, digitale devices en social media is het aantal prikkels alleen maar toegenomen. Om het hoofd koel te houden met al die externe prikkels zijn we -gelukkig- uitgerust met een intern systeem dat onze aandacht automatisch focust op de zaken die belangrijk zijn. Ons brein selecteert de hele dag door welke signalen wel of niet worden toegelaten, verwerkt en onthouden. In onze hersenen spelen de thalamus en het RAS (Reticulair Activering Systeem) een belangrijke rol bij deze selectie, waarbij de RAS fungeert als een ‘wekker’ die het brein wakker maakt als de signalen belangrijk genoeg zijn.

Een deel van deze selectie verloopt vrijwel automatisch en is -letterlijk- van levensbelang. Het voelen van pijn is een signaal dat we ons in een gevaarlijke situatie bevinden, het zien van duistere types op straat geeft aan dat we misschien beter een blokje om kunnen lopen, het ruiken van een vieze geur kan het teken zijn dat iets echt niet meer eetbaar is en het horen van een huilende baby is voor een moeder een teken dat haar kind mogelijk honger heeft of anderszins aandacht nodig heeft. Aandacht kan ook actief zijn. We sturen onze aandacht bewust naar een gebeurtenis omdat we nieuwsgierig zijn of als we iets willen leren. Het Skoda-filmpje laat bijvoorbeeld goed zien dat we onze aandacht echt kunnen richten als we iets interessant genoeg vinden.

Toch valt dat focussen niet mee. Ik ben tijdens het schrijven van dit artikel al zeker 20 keer éven iets anders gaan doen. Even naar de koelkast voor een drankje, toch eerst even een muziekje opzetten, ander muziekje opzetten, oh ja, nog even mijn 2 dochters een lief berichtje appen die op vakantie zijn met opa en o, mijn mail checken, reageren op de schattige app reactie van mijn dochters, nog een keer naar de koelkast…goh boter op… even op het boodschappenlijstje zetten, muziek toch weer uitzetten... Waar was ik ook al weer mee bezig?

Wil jij als docent de focus van jouw leerlingen aantrekken en vasthouden? Hou bij het opzetten en uitvoeren van je lessen altijd rekening met de volgende punten:

Nieuwe, onverwachtse informatie trekt onze aandacht: Dit is evolutionair vrij logisch want iets nieuws of onverwachts kan mogelijk bedreigend zijn en activeert direct het RAS. Zorg daarom als docent altijd voor afwisseling, spreek verschillende zintuigen aan en gebruik activerende werkvormen. Nog een kleine tip: het RAS reageert sneller als je iemand met zijn naam aanspreekt.

We focussen sneller op zaken die voor ons belangrijk zijn: Wat heb ik hier aan? Het RAS wordt actief als informatie relevant is. Zorg aan het begin van je les, maar ook bij ieder nieuw thema of onderwerp, dat het belang voor de cursist duidelijk wordt en geef aan welke leerdoelen worden nagestreefd. Sluit altijd aan bij de belevingswereld en leerbehoeften van je cursisten en leg de link tussen theorie en praktijk. Als cursisten echt snappen dat hetgeen ze gaan leren meerwaarde heeft zullen zij scherper het einddoel voor ogen houden en hun aandacht hierop kunnen richten.

We kunnen ons maar op 1 ding tegelijk focussen: Zoals blijkt uit het illustratieve voorbeeld van de Skoda reclame: onze hersenen kunnen maar aan een beperkt aantal zaken tegelijk aandacht geven. Multitasken kan eigenlijk niet. Als je meerdere taken tegelijk uitvoert verleg je continu de aandacht van de ene naar de andere taak en terug. Heel vermoeiend eigenlijk. Probeer als docent dus de aandacht van de cursist op jouw les te houden. Vooral als je live online les geeft zijn de afleidingen in de omgeving van de cursist niet allemaal zichtbaar. Geef cursisten het nadrukkelijke advies in een rustige ruimte te gaan zitten met een headset op zodat ze zich goed kunnen concentreren. Zaken als honger, dorst en naar de wc moeten kunnen ook erg afleiden. Heb je een lange bijeenkomst of sessie gepland? Geef tussentijds 1 of meerdere pauzes waarin de cursisten even de aandacht kunnen verleggen, iets kunnen eten of drinken of een frisse neus kunnen halen.

Practice what you preach. Uit onderzoek blijkt dat we onze hersencellen niet alleen activeren (en dus iets leren) door iets zelf te doen maar ook door te kijken naar het gedrag van anderen of zelfs door het beoogde gedrag te visualiseren in ons hoofd (denkbeeldig uitvoeren van de handelingen). Dit komt door de zogenaamde spiegelneuronen. Hier kan je als docent handig op in spelen, door cursisten bijvoorbeeld een presentatie te laten geven van hetgeen ze met het geleerde gaan doen, of ze de stappen te laten beschrijven die ze gaan nemen om daar te komen. En goed voorbeeld doet goed volgen dus geef eigen praktijkvoorbeelden, werk als het kan met acteurs of doe beoogde gedrag voor.

Hopelijk heb jij je focus voor dit onderwerp tot het einde van dit artikel kunnen behouden!  

Volgende keer gaan we in op het volgende breinprincipe: Voortbouwen.


Laat je opmerking achter!

Let op, wij checken altijd even je bericht voordat we deze plaatsen.